Đại dịch Covid-19 bùng phát trên toàn cầu năm 2020 đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu năm 2020. Nhu cầu trên thế giới giảm đáng kể đối với các sản phẩm thủy sản, khiến giá rơi xuống các mức thấp mới.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) ước tính giá trị xuất khẩu thủy sản đến cuối năm đi ngang so với cùng kỳ năm trước, ước đạt 8,6 tỷ USD, trong đó giá trị xuất khẩu tôm đạt 3,8 tỉ USD, tăng 12,4% trong khi giá trị xuất khẩu cá tra đạt 1,5 tỉ USD, giảm 24% so với cùng kỳ.
Xuất khẩu gặp nhiều khó khăn đã hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thủy sản. Những cái tên đã công bố báo cáo tài chính như Vĩnh Hoàn (VHC), Navico (ANV), Camimex Group (CMX) đều ghi nhận lợi nhuận tụt dốc, thậm chí Thủy sản Mekong (AAM) báo lỗ trong năm qua.
Là một trong những doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, Thủy sản Mekong (mã CK: AAM) đã liên tiếp báo lỗ trong 3 quý cuối năm 2020. Kết quả này đẩy lỗ ròng cả năm lên gần 12 tỉ đồng trong khi cùng kỳ vẫn lãi hơn 8 tỷ đồng. Doanh thu cả năm của doanh nghiệp này cũng giảm gần một nửa so với cùng kỳ xuống 121 tỉ đồng.
Trong khi đó, doanh thu năm 2020 của Vĩnh Hoàn (mã CK: VHC) đạt 7.037 tỉ đồng, giảm 10,6% tuy nhiên lợi nhuận sau thuế lại giảm đến 40% so với năm trước, xuống gần 705 tỉ đồng. Biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp này cũng co lại đáng kể từ mức 19,5% xuống còn 14,2%.
Tương tự, Thủy sản Nam Việt (Navico – mã CK: ANV) cũng ghi nhận doanh thu và lợi nhuận đều sụt giảm mạnh so với năm trước. Doanh thu thuần giảm 23% xuống 3.440 tỉ đồng trong khi lợi nhuận sau thuế “bốc hơi” 77% so với năm trước, còn 202 tỉ đồng Dù vậy, doanh nghiệp thủy sản này vẫn vượt 15% kế hoạch doanh thu và 20% mục tiêu lợi nhuận cả năm nhờ đạt kế hoạch thấp so với thực hiện năm trước.
Camimex Group (mã CK: CMX) dù ghi nhận doanh thu tăng tới 49% lên 1.417 tỉ đồng nhưng giá vốn thậm chí còn tăng mạnh hơn khiến lợi nhuận giảm 18% xuống 50 tr đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế cổ đông công ty mẹ đạt 49 tỉ đồng, tăng 19%. Kết quả này giúp Camimex vượt kế hoạch doanh thu nhưng chỉ thực hiện được phân nửa mục tiêu lợi nhuận.
Trong năm 2020, Hiệp định EVFTA có hiệu lực từ tháng 8, trong đó thuế nhập khẩu của EU được giảm ngay lập tức đối với tôm nguyên liệu (từ 4,2% xuống 0,0%) và cá tra (từ 5,5% xuống 4,1%).
Theo đánh giá của SSI Research, đối với cá tra, mức giảm thuế không đáng kể không đủ bù đắp cho sự sụt giảm của nhu cầu từ EU, và xuất khẩu cá tra sang EU phục hồi rất chậm tới cuối năm. Ngược lại, hiệp định tác động tích cực tới xuất khẩu tôm kể từ tháng 8, khiến giá trị xuất khẩu hàng tháng liên tục tăng trưởng so với cùng kỳ tính đến tháng 10.
Bên cạnh đó, việc Trung Quốc thắt chặt kiểm soát hải sản nhập khẩu bắt đầu từ đầu tháng 11, gây ra sự ách tắc tại các cảng biển của Trung Quốc. Theo VASEP, thời gian thông quan theo chính sách mới sẽ mất thêm 20-30 ngày, gây áp lực cho các công ty xuất khẩu do việc giao hàng bị chậm và chi phí cho container lạnh tăng.
Ngoài ra, Việt Nam bị gắn nhãn là nước "thao túng tiền tệ" trong báo cáo của Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã làm dấy lên mối quan ngại Mỹ có thế áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam và thủy sản có thể là một trong những sản phẩm bị đánh thuế đầu tiên. Dù vậy các công ty xuất khẩu cho rằng khả năng bị áp thuế là khá thấp và chính phủ Việt Nam cũng đang cố gắng giải quyết vấn đề này với chính phủ Hoa Kỳ.
Trong năm 2021, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản có thể tăng trưởng 10% so với cùng kỳ và đạt 9,4 tỉ USD, cao hơn tốc độ tăng trưởng bình quân (CAGR) giai đoạn 2016-2019 là 6,8%. Trong đó xuất khẩu tôm vẫn là động lực tăng trưởng 15% so với cùng kỳ đạt 4,4 tỉ USD, tiếp theo là cá tra tăng trưởng 5% so với cùng kỳ đạt 1,6 tỷ USD và các sản phẩm thủy sản khác tăng trưởng 6% so với cùng kỳ đạt 3,4 tỉ USD.
SSI Research đánh giá ngành thủy sản có độ nhạy cao với đại dịch, do gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu tạo ra cả cơ hội và thách thức và giá bán bình quân giảm do nhu cầu giảm, đặc biệt là nhu cầu ở kênh nhà hàng./.
