"Nhiều hộ kinh doanh bất an, không muốn giao dịch qua tài khoản ngân hàng"

Vẫn coi hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ là đối tượng quản lý

Tại toạ đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68”, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam đánh giá sau một năm thực hiện Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, đã tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách.

Tuy nhiên, ông Bình cũng thẳng thắn nói rằng sự hứng khởi là có nhưng nhìn vào thực tế, tác động mang lại nhiều hơn cho doanh nghiệp lớn khi những công trình, đại dự án khởi công vốn hàng trăm ngàn tỷ, thậm chí gần 1 triệu tỷ đồng rất rầm rộ.

Ngược lại, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, cá nhân, hộ kinh doanh với hàng triệu thực thể kinh doanh chiếm đến 98% doanh nghiệp hoặc khu vực bán chính thức, không khí tích cực ban đầu đang dần bị thay thế bởi tâm lý lo âu.

Theo ông Bình, nhiều hộ kinh doanh hiện rất lo ngại về các vấn đề liên quan đến thuế, quy định kiểm tra hàng giả, hàng nhái cũng như các hoạt động thanh tra, kiểm tra trong quá trình kinh doanh.

“Những lo ngại này khiến khu vực kinh tế nhỏ lẻ không còn duy trì được sự hứng khởi như trước, mà bắt đầu xuất hiện tâm lý bất an về khả năng tồn tại trong bối cảnh hiện nay”, ông Bình nói.

Chẳng hạn như về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, TS Lê Duy Bình cho rằng cách tiếp cận quản lý hiện nay dường như vẫn mang nặng tư duy coi các chủ thể này là đối tượng quản lý, thay vì xem họ là đối tác hoặc khách hàng trong quá trình quản trị quốc gia.

Chính tư duy đó dẫn tới nhiều quy định có thể tạo ra tác động ngược trong thực tế. Một ví dụ được nêu là việc các hộ kinh doanh chia nhỏ quy mô hoạt động để né ngưỡng doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế.

“Đây là phản ứng hoàn toàn dễ hiểu dưới tác động của chính sách. Không chỉ hộ kinh doanh, ngay cả các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng có thể lựa chọn duy trì doanh thu dưới ngưỡng quy định để được miễn hoặc giảm thuế. Điều này vô hình trung lại khuyến khích tình trạng “li ti hóa” doanh nghiệp thay vì thúc đẩy họ mở rộng quy mô. Đây là những tác động chính sách cần được tính toán đầy đủ hơn”, ông Bình trăn trở.

Một thực tế khác được Giám đốc Economica Việt Nam đề cập là xu hướng quay trở lại giao dịch tiền mặt. Theo quan sát của ông, nhiều hộ kinh doanh và cơ sở kinh doanh hiện không muốn thực hiện các giao dịch lớn thông qua tài khoản ngân hàng mà chuyển sang giao dịch tiền mặt, thậm chí với những giao dịch trị giá hàng trăm triệu đồng.

Ông Bình cho rằng đây là hệ quả từ những lo ngại phát sinh trong quá trình thực thi chính sách hiện nay. Xu hướng này có nguy cơ thúc đẩy sự mở rộng trở lại của khu vực kinh tế phi chính thức, đi ngược mục tiêu minh bạch hóa và hiện đại hóa nền kinh tế.

Lo ngại về triển vọng kinh doanh

Trao đổi thêm vấn đề này, TS Lê Xuân Nghĩa nói rằng quy định cá nhân, hộ kinh doanh là 1 tỷ đồng/năm phải nộp thuế chưa phù hợp. Chuyên gia kinh tế dẫn minh chứng quán phở 1 năm doanh thu ít nhất 1,5 - 2 tỷ đồng. Quy định về hoá đơn, chứng từ đầu vào làm cho nhiều hộ kinh tế nhỏ hoang mang, bắt buộc phải có hoá đơn, nếu không thì bị phạt.

Một trong những tác động của chính sách này là tâm lý lo sợ. Nhóm cá nhân, hộ kinh doanh có xu hướng bảo vệ tài sản, rút tiền mặt ra khỏi ngân hàng. Số liệu dẫn chứng, chỉ 2 tháng đầu năm 2026, số lượng tiền rút ra khỏi các ngân hàng bằng cả năm 2025.

Chưa kể, những trường hợp chủ động tách hộ, chia doanh thu, 2-3 người đứng tên thay vì một chủ, hoặc có những chủ nhà "lách" bằng cách kê khai người thuê phòng là nhân viên có trả lương thay vì thu tiền.

Ông Lê Xuân Nghĩa cũng nói thêm, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp trong thời gian qua phần nào tạo ra tâm lý thận trọng trong khu vực tư nhân, đặc biệt nhóm nhỏ. Theo ông, doanh nghiệp đặc biệt quan tâm tới 3 nhóm vấn đề lớn gồm: tài chính - kế toán, cạnh tranh không lành mạnh và các quy định liên quan tới môi trường, phòng cháy chữa cháy, an toàn lao động.

“Nếu hoạt động kiểm tra thiếu tính hỗ trợ và thiên về xử lý vi phạm thì doanh nghiệp sẽ có xu hướng phòng thủ, giữ tiền mặt thay vì mở rộng đầu tư”, ông Nghĩa nhận định.

Ông Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cũng cho rằng hiệu ứng tích cực từ Nghị quyết 68 đang lan tỏa không đồng đều. Ban đầu cộng đồng doanh nghiệp khá hào hứng, nhưng theo thời gian tâm lý tích cực đã giảm dần.

“Doanh nghiệp lớn hiện vui nhiều hơn doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn khu vực hộ kinh doanh vẫn chưa cảm nhận rõ lợi ích ”, ông Minh nói.

Theo khảo sát của Ban IV, khi hỏi 10 doanh nghiệp thì có tới khoảng 7 doanh nghiệp vẫn mang tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh.

Ông Bùi Thanh cho rằng cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tác động được tới lớp doanh nghiệp ở phía dưới, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ tạo thuận lợi cho một nhóm doanh nghiệp lớn.

“Nếu cải cách không đi vào đời sống thực tế của doanh nghiệp, không giúp giảm chi phí tuân thủ thì sẽ không tạo được niềm tin”, Phó giám đốc Văn phòng Ban IV nhấn mạnh.