AI tạo dựng “niềm tin giả”
Ngày 12/5, tại Diễn đàn “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI)”, Thượng tướng Phạm Thế Tùng cho rằng quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng tại Việt Nam đang tăng tốc mạnh mẽ, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế cũng như thay đổi cách vận hành của hệ thống tài chính.
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, lãnh đạo Bộ Công an cho rằng việc củng cố niềm tin trên môi trường số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Ví dữ liệu là nguồn lực đầu vào của kinh tế số, niềm tin chính là nền tảng để hệ thống tài chính vận hành ổn định và hiệu quả, ông Tùng cho rằng sự phát triển nhanh của công nghệ, nhất là AI, cũng kéo theo nhiều thách thức mới đối với an ninh tài chính số. Nếu trước đây nguy cơ chủ yếu xuất phát từ hạ tầng kỹ thuật thì nay rủi ro đang chuyển dần sang yếu tố con người, tác động trực tiếp tới người sử dụng dịch vụ số.
Lãnh đạo Bộ Công an cảnh báo các hình thức lừa đảo tài chính ngày càng tinh vi, có tổ chức và được hỗ trợ bởi AI thông qua việc giả giọng nói, hình ảnh, tin nhắn hay tạo dựng những “niềm tin giả” khiến người dùng khó phân biệt thật - giả.
Từ thực tế này, Thứ trưởng cho rằng cần thay đổi tư duy bảo đảm an ninh tài chính số, không chỉ dừng ở phòng ngừa rủi ro mà phải chủ động xây dựng niềm tin cho người dùng. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ là hệ thống hạn chế được nguy cơ, mà còn phải bảo vệ khách hàng, giúp họ có kỹ năng nhận diện lừa đảo và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra sự cố.
Theo lãnh đạo Bộ Công an cơ quan này xác định bảo vệ an ninh mạng và an ninh tài chính số là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời tăng cường đấu tranh với tội phạm công nghệ cao và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm xử lý các hành vi phạm tội xuyên biên giới.
Dù vậy, việc xây dựng niềm tin số không thể do một cơ quan riêng lẻ đảm nhiệm mà cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội. Trong đó, người dân vừa là đối tượng dễ bị tác động nhất, vừa là lớp phòng vệ đầu tiên của hệ sinh thái tài chính số.
Lãnh đạo Bộ Công an nêu rõ niềm tin số trong lĩnh vực tài chính không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là yêu cầu chiến lược đối với phát triển quốc gia trong kỷ nguyên AI. Công nghệ có thể tạo ra tốc độ phát triển, nhưng niềm tin mới là yếu tố quyết định khả năng tăng trưởng bền vững của nền kinh tế số.
Xây dựng một “lá chắn chung” cho hệ sinh thái tài chính số
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết ngành ngân hàng đã đạt nhiều kết quả nổi bật trong chuyển đổi số. Hiện nay, nhiều ngân hàng ghi nhận hơn 95% giao dịch được thực hiện trên kênh số.
Hệ thống thanh toán của NAPAS có thể xử lý hơn 40 triệu giao dịch vào những ngày cao điểm, trong khi toàn hệ thống ngân hàng luân chuyển khoảng 800.000 tỷ đồng mỗi ngày. Đáng chú ý, khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng.
Tuy vậy, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh dù công nghệ phát triển đến đâu, niềm tin của người dân và doanh nghiệp vẫn là yếu tố cốt lõi. Nếu người dùng không cảm thấy an toàn khi giao dịch trên môi trường số thì các thành tựu công nghệ sẽ khó phát huy giá trị thực tế.
Từ thực tiễn ngành ngân hàng, ông Phạm Tiến Dũng cho rằng AI đang mở ra nhiều cơ hội trong tối ưu vận hành, cá nhân hóa dịch vụ và hỗ trợ phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, công nghệ này cũng kéo theo hàng loạt nguy cơ mới như Deepfake, lừa đảo cá nhân hóa hay rủi ro từ các mô hình thuật toán thiếu minh bạch.
Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần xây dựng một “lá chắn chung” cho hệ sinh thái tài chính số nhằm tăng khả năng phát hiện sớm, cảnh báo sớm và phản ứng nhanh trước các nguy cơ an ninh mạng và gian lận tài chính.
Ông Nguyễn Đức Chi, Thứ trưởng Bộ Tài chính nhắc tới Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và nêu rõ mục tiêu chiến lược đến năm 2030, trong đó kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP, tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt đạt 80% và trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, theo ông Nguyễn Đức Chi, Bộ Tài chính đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, cần ưu tiên hoàn thiện hành lang pháp lý và tháo gỡ các điểm nghẽn chính sách.
"Từ năm 2025, tối thiểu 3% tổng chi ngân sách sẽ được dành cho chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, Luật Quản lý thuế cũng được sửa đổi theo hướng hiện đại hóa quản lý, triển khai hóa đơn điện tử trên toàn quốc nhằm tăng minh bạch và hạn chế gian lận", ông Chi nói.
Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khung pháp lý cho tài sản mã hóa. Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ đề án thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam trên nguyên tắc đổi mới đi kèm kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi người tham gia.
Hiện Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước chấp thuận cho 5 đơn vị chuẩn bị triển khai dịch vụ này. Dự kiến những hoạt động chính thức đầu tiên có thể được triển khai từ quý III dưới sự quản lý của Nhà nước.
Ông cho rằng cần xây dựng hệ thống dữ liệu kinh tế - tài chính đồng bộ, có khả năng kết nối và chia sẻ giữa các lĩnh vực Thuế, Hải quan, Kho bạc, Chứng khoán và Bảo hiểm.
Thứ trưởng Bộ Tài chính nêu rõ yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu kinh tế tài chính đồng bộ. Xây dựng hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ thông suốt từ thuế, hải quan, kho bạc đến chứng khoán và bảo hiểm.
"Bộ Tài chính xác định chuyển đổi số không thể đi một mình; sự kết nối đồng bộ giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an là điều kiện tiên quyết để xây dựng niềm tin số bền vững", ông Nguyễn Đức Chi nói thêm.
