Theo thống kê các thương vụ IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) ở Việt Nam cho thấy “hơn 80% số thương vụ IPO, sau một năm niêm yết thì phần đa là nhà đầu tư lỗ”, thông tin được ông Đặng Trần Phục - Chủ tịch AzFin Việt Nam nêu tại tọa đàm “Từ IPO đến giá trị dài hạn” do báo Tuổi Trẻ tổ chức chiều 21/10.
Theo ông Phục, nhiều thương vụ IPO chưa thực sự thành công dù bán hết cổ phiếu, bởi một nửa, thậm chí hơn, số cổ phần có thể do người nội bộ mua để đạt mục tiêu. “Điều đó không phải là thành công”, ông nhấn mạnh.
Từ góc nhìn của nhà đầu tư và người tư vấn cho nhiều thương vụ lớn, ông Phục cho rằng doanh nghiệp thường muốn IPO càng nhiều cổ phiếu, với giá càng cao càng tốt.
Thậm chí, một số doanh nghiệp coi IPO là đích đến để niêm yết, thoái vốn và thu hoạch sau 5 năm. Tuy nhiên, khi IPO trở thành mục tiêu cuối cùng, kết quả sau đó thường không mấy khả quan.
Ông Phục dẫn chứng, nhiều bản cáo bạch khi IPO được xây dựng với những chỉ số tăng trưởng lợi nhuận “đẹp long lanh”, nhưng sau vài năm, phần lớn doanh nghiệp không thực hiện được cam kết. Trong khi đó, nhà đầu tư luôn muốn sở hữu doanh nghiệp tốt với mức giá hợp lý.
Theo ông, mâu thuẫn cốt lõi nằm ở việc doanh nghiệp muốn định giá cao, còn nhà đầu tư muốn mua rẻ hơn. Để IPO thực sự thành công, hai bên cần đặt mình vào vị trí của nhau, đặc biệt doanh nghiệp phải nhìn từ góc độ nhà đầu tư để xây dựng chiến lược phù hợp.
Theo ông Phục, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quan hệ cổ đông để tăng cường sự thấu hiểu giữa hai bên, tạo nền tảng đồng hành lâu dài và cùng vượt qua khó khăn.
Phần lớn doanh nghiệp IPO chuyển từ mô hình tư nhân sang đại chúng, nhưng thường lúng túng trước yêu cầu minh bạch thông tin vốn chưa được chú trọng trước đó. Nếu quan hệ cổ đông không tốt, nhà đầu tư dễ mất kiên nhẫn, khiến giá cổ phiếu giảm và không phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp.
Doanh nghiệp “nợ” cổ đông điều gì?
Dưới góc nhìn của Tổng giám đốc Chứng khoán Kafi Trịnh Thanh Cần, giai đoạn sau IPO chính là lúc doanh nghiệp phải bắt tay vào thực hiện những lời hứa, kế hoạch và trách nhiệm đã cam kết với cổ đông.
IPO là khởi đầu trách nhiệm với cổ đông. Vì vậy, ông Cần cho rằng doanh nghiệp cần có ba hành động chính.
Thứ nhất, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo định lượng để đo lường khả năng và tiến độ thực hiện các kế hoạch đã cam kết trước IPO. Chẳng hạn, nếu tăng vốn để mở rộng quy mô cho vay ký quỹ (margin), công ty chứng khoán cần thường xuyên cập nhật dư nợ margin. Tương tự, với hoạt động phân phối trái phiếu hay các sản phẩm tài chính khác, doanh nghiệp cũng cần công bố tiến độ triển khai bằng những chỉ tiêu cụ thể, giúp cổ đông theo dõi và đánh giá hiệu quả thực hiện kế hoạch.
Theo ông Cần, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các chỉ số phản ánh hiệu quả hoạt động như ROE, tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) hay doanh thu trên mỗi nhân sự. Đây là những tiêu chí theo thông lệ tốt, giúp cổ đông đánh giá năng lực vận hành của doanh nghiệp.
Với các ngành đặc thù như ngân hàng, công ty chứng khoán, doanh nghiệp cũng nên công bố các chỉ số về chất lượng tài sản và thanh khoản. Qua đó, cổ đông có thể hiểu rõ hơn về hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị rủi ro. Các báo cáo cần được xây dựng ngắn gọn, súc tích nhưng vẫn bảo đảm cung cấp thông tin thiết yếu.
Thứ hai là tần suất báo cáo và tương tác với cổ đông. Ông Cần cho rằng doanh nghiệp nên có hệ thống ERP và hệ dữ liệu để có thể lập báo cáo rất nhanh và chính xác.
"Theo tiêu chuẩn quốc tế, thông thường hằng tháng doanh nghiệp nên gửi bản tin (newsletter) đến cổ đông, hằng quý nên có các buổi tiếp xúc cổ đông, có thể qua họp trực tuyến hoặc trực tiếp", ông Cần nêu chi tiết.
Thứ ba là quản trị rủi ro và giám sát. Với mô hình quản trị mới, doanh nghiệp sẽ có ủy ban kiểm toán, đóng vai trò giám sát việc triển khai hoạt động của công ty có bám theo kế hoạch đã truyền thông với cổ đông trước giai đoạn IPO hay không.
Còn dưới góc nhìn của ông Huỳnh Anh Huy - Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán KAFI, muốn có một thương vụ IPO tốt, doanh nghiệp nên tập trung nhiều hơn vào nền tảng cơ bản thay vì chờ đến khi thị trường sôi động mới bắt đầu IPO. Trước hết, doanh nghiệp cần minh bạch về tài chính và quản trị để nhà đầu tư có thể nhìn rõ hoạt động của mình.
Thứ hai, mô hình kinh doanh phải rõ ràng, đồng thời doanh nghiệp cần có mức tăng trưởng lợi nhuận tích cực để cho thấy khả năng tăng trưởng bền vững.
Ngoài ra, doanh nghiệp cần minh bạch về kế hoạch sử dụng vốn sau IPO, làm rõ số vốn huy động được sẽ dùng vào những mục đích nào. Sau IPO, doanh nghiệp cũng cần báo cáo, giải trình việc sử dụng số vốn này có đúng với những cam kết đã đưa ra hay không.
