Áp lực đáo hạn “kiểm định sức chịu đựng” doanh nghiệp
Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026, ông Nguyễn Hoàng Dương – Phó Chủ tịch Uỷ ban chứng khoán nhà nước (UBCKNN) ví áp lực đáo hạn trái phiếu trong giai đoạn 2024–2026 như là cơ chế “kiểm định sức chịu đựng” (stress test) đối với khu vực doanh nghiệp.
Tổng giá trị trái phiếu đáo hạn trong năm 2026 là 190.400 tỷ đồng, thấp hơn 1,7% so với khối lượng trái phiếu đáo hạn năm 2025 (193.700 tỷ đồng). Tuy nhiên, áp lực đáo hạn đang là bài toán đau đầu của nhiều doanh nghiệp, buộc họ phải chủ động tái cơ cấu tình hình tài chính, đàm phán với nhà đầu tư hoặc tìm kiếm các nguồn vốn thay thế.
“Quá trình này, nếu được thực hiện hiệu quả, có kiểm soát sẽ góp phần loại bỏ các doanh nghiệp có năng lực tài chính yếu, đồng thời củng cố vị thế của các doanh nghiệp có nền tảng tốt hơn. Cùng với đó, cấu trúc thị trường có xu hướng chuyển dịch theo hướng bền vững hơn”, ông Dương nhấn mạnh.
Trái phiếu là kênh huy động vốn trung, dài hạn
Bên cạnh câu chuyện đáo hạn, lãnh đạo UBCKNN cũng nêu ra thực tế là hệ thống ngân hàng đang chịu giới hạn về việc cân đối giữa kỳ hạn huy động và kỳ hạn cho vay vốn, yêu cầu kiểm soát rủi ro ngày càng chặt chẽ. Vì vậy trong thời gian tới, trái phiếu doanh nghiệp đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn.
Đồng quan điểm với lãnh đạo UBCKNN, ông Lê Hồng Khang – Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích, FiinRatings nhận định giai đoạn sắp tới, các ngân hàng thương mại sẽ có xu hướng chuyển qua phòng thủ để bảo vệ danh mục cho vay trong bối cảnh rủi ro tín dụng bị tác động bởi xu hướng lãi suất gia tăng.
Khi tín dụng trở nên chọn lọc hơn và bị thu hẹp lại, bắt buộc doanh nghiệp sẽ phải phát hành huy động vốn mới trên thị trường trái phiếu nhiều hơn.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh việc thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần phải được xây dựng thành trụ cột dẫn vốn chính của nền kinh tế mà không phải là kênh huy động vốn thay thế cho tín dụng ngân hàng.
“Đây là hạ tầng tài chính trọng yếu, giúp ổn định nguồn vốn dài hạn cho tăng trưởng, củng cố cấu trúc nguồn vốn của doanh nghiệp trước các cú sốc bên ngoài, và giảm mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào dòng vốn ngoại ngắn hạn có tính biến động cao”, ông Khang phân tích.
Theo lãnh đạo FiinRatings, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã phục hồi đáng kể kể từ giai đoạn khó khăn năm 2022 tuy nhiên, quá trình phục hồi chưa giải quyết được các điểm nghẽn mang tính cấu trúc.
Cơ chế định giá trái phiếu doanh nghiệp vẫn chưa dựa trên chất lượng tín dụng, phần lớn các đợt phát hành vẫn tham chiếu theo lãi suất tiền gửi ngắn hạn của ngân hàng thay vì một đường cong lợi suất minh bạch, phản ánh rủi ro tín dụng.
Phát hành riêng lẻ chiếm trên 90% tổng giá trị phát hành, hạn chế khả năng tham gia của nhà đầu tư tổ chức và giới hạn thanh khoản thị trường thứ cấp. Các công ty bảo hiểm sở hữu nguồn vốn dài hạn với quy mô hơn 30 tỷ USD, nhưng vẫn phân bổ phần lớn danh mục đầu tư vào tiền gửi ngân hàng do quy định và các hạn chế về mặt cấu trúc thị trường chưa cung cấp được các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của họ.
Trong khi đó, các ngành sản xuất trọng điểm như hạ tầng, công nghiệp chế biến và năng lượng chỉ chiếm 9% giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong năm 2025, giảm mạnh so với mức 43% vào năm 2019. Do đó, việc thực hiện các giải pháp đồng bộ để tháo gỡ các nút thắt trên là rất cấp bách trong giai đoạn tới.
Bên cạnh những vướng mắc hiện hữu, ông Khang cũng nhìn nhận động lực cải cách trong thời gian qua rất đáng ghi nhận. Ví dụ như Luật Chứng khoán sửa đổi, Nghị định 245 và Quyết định 3168 của Bộ Tài chính về tái cấu trúc ngành quỹ đầu tư đã góp phần thúc đẩy, làm lành mạnh hoá thị trường.
“Chúng tôi kỳ vọng các cải cách này sẽ được tiếp tục và đẩy mạnh hơn nữa. Bước tiếp theo cần tập trung xây dựng hạ tầng định giá kết nối trực tiếp chất lượng tín dụng với chi phí vốn, tạo ra một thị trường mà cả tổ chức phát hành lẫn nhà đầu tư đều có động lực kinh tế rõ ràng để tham gia”, ông Khang nhấn mạnh.
Cũng theo lãnh đạo FiinRatings, khi cơ chế đó được hình thành, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ chuyển từ một mục tiêu chính sách cần sự can thiệp liên tục sang một hệ sinh thái tài chính tự vận hành. Đó là khi thị trường vốn Việt Nam thực sự sẵn sàng để nắm bắt các cơ hội phía trước.
